ارزش و اهمیت کتاب و کتاب‏خوانی

اهمیت کتاب و کتاب‏خوانی

نقش کتاب در انتقال علوم

کتاب، محصول تجربه‏ های بشری و خلاقیت ‏های ذهنی و آموخته‏ های دراز مدت انسان است. سهم کتاب در انتقال دانش ‏ها گاهی به مراتب بیشتر و فراتر از دیگر ابزار آموزشی است. پدید آوردن آثار علمی و فرهنگ مکتوب از توصیه‏ های مهم اولیای دین است و به گسترش دانش کمک می‏ کند و به عنوان یک میراث فرهنگی برای نسل ‏های آینده ماندگار می‏ شود.

 کتاب‏ های ناسالم

بی ‏تردید، به همان اندازه که می ‏توانیم از کتاب بهره بگیریم، ممکن است در معرض آفت‏ ها و خطرهای نوشته ‏های سست و بیمار و مسموم و انحرافی هم قرار گیریم. راه دادن کتاب ‏های ناسالم به مدرسه‏ ها و خانه‏ ها، در واقع مسمومیت فکری و اخلاقی نسل ما را به دست خودمان فراهم می ‏آورد. بنابراین، نظارت بر چاپ کتاب و بررسی محتوای آن، در جامعه سلامت خواه و دوراندیش ضروری است. آنان که به سلامت اندیشه و باورها و گرایش ‏های افراد جامعه دل‏بستگی دارند، نمی ‏پذیرند که در عرضه آثار منتشر شده، حدّ و مرز و نظارت و محدودیتی نباشد.

کتاب و کتاب‏خانه

وقتی کتاب، حاصل اندیشه‏ ها و تجربه ‏های اهل اندیشه و معرفت باشد، کتابخانه نیز کانون همایش صاحب نظران و موزه پرطراوت و شاداب دانشمندان و صاحبان معارف خواهد بود. همان‏گونه که در باغ و بوستان، خاطر انسان نشاط می ‏یابد، سیر در بوستان کتاب نیز مشام جان را شاداب و معطر می ‏سازد. بی ‏مناسبت نیست که در روایات ما، از کتاب به عنوان بوستان دانشمندان یاد شده و همدم و سخن ‏گویی شایسته به شمار آمده است. کسی که قدم در کتابخانه می‏ گذارد، به گلگشت دل انگیز و مجمع دانشمندان و دانایان قدم نهاده است. طبیعی است که در چنین محیطی، انسان احساس نشاط می کند و روحش بالنده می ‏شود.

مطالعه و کتابخوانی

وقتی جهل و بی‏خبری، جامعه ه‏ای را از پای درآورد، یا شبهه ‏ها ذهن جوانان را فلج کند، بدون شک یکی از مهم ‏ترین کارهایی که می ‏تواند آفت جهل را بزداید، مطالعه است و آن چه می ‏تواند شبهه ‏های ذهنی را دفع کند و ایمان و اطمینان را به قلب ‏ها باز آورد، کتاب‏ خوانی است. گرفتاران در چنبره پرسش‏ ها و محاصره شدگان در میان انبوه شبهه ‏ها، می ‏توانند برای استمداد فکری به کتابخانه مراجعه کنند و از آن ‏جا نیرو گیرند و به جنگ شبهه‏ ها بروند و پاسخی در برابر القائات و شبهه ‏افکنی‏ های دیگران بیابند.

 آثار روحی انس گرفتن با کتاب

بی‏ گمان، هیچ ذخیره و میراثی سودمندتر و با ارزش ‏تر از کتاب نیست؛ چرا که کتاب، مایه آرامش روحی انسان است. کتاب همدمی است که اندوه را می ‏زداید و مطالعه کننده را از تنهایی در می ‏آورد و به او حکمت‏ های جان‏ پرداز را می آموزاند.

 بردباری کتابدار در برخورد با کودکان

در کتابخانه‏ هایی که در مدرسه‏ ها، مسجدها و روستاها تأسیس می‏ شود، نحوه برخورد متولیان کتابخانه با مراجعه‏کنندگان بسیار مهم است. مراجعه‏کنندگان به کتابخانه ‏ها، گاهی کودکان و نوجوانانند و گاهی بزرگ ‏ترها و حتی دانش ‏آموختگان و اهل معرفت. نحوه برخورد با هریک از این گروه‏ ها متفاوت است و آیین مناسب خود را می‏ طلبد. اگر سر و کار کتابدار با کودکان است، حوصله و بردباری بیشتری لازم است تا هم بازیگوشی کودکان، زیان‏هایی به بار نیاورد و هم آنان به کتابخانه و مطالعه رغبت کنند.

امین بودن کتابدار

یکی از وظایف اخلاقی کتابدار، امین بودن و متعهد بودن است. کتابدار، نسبت به کتاب‏ ها باید امین باشد و از ضایع شدن و مفقود شدن آن ها ناراحت شود و خراب شدن کتاب ‏ها او را رنج دهد و کتاب‏ ها را مثل فرزندان خود بداند. او باید در امانت دادن کتاب دقت و تعهد لازم را نشان دهد، تا با گم شدن و کم شدن کتاب‏ ها مواجه نشود.

شناخت کافی از سلامت و صحت کتاب

یکی از مفیدترین اطلاعات برای کتابخوان، شناختن آثار خوب و جدید، شناخت نویسندگان متعهد و سالم و آگاهی از مؤسسات انتشاراتی متعهد است. نشان «استاندارد» به عنوان نشانه مرغوبیت کالا، نباید تنها در فرآورده‏ های خوراکی و مصرفی و کالاهای خانگی و صنعتی مورد نظر باشد، بلکه آثار فرهنگی و فرآورده‏ های علمی و فکری هم باید مطابق استانداردهای عقلانی و دینی و ارزشی تهیه شود تا جامعه را به فساد و تباهی و بیماری نکشد. روشن است که خوانندگان آثار و خریداران کتاب و مشتریان مطبوعات و جراید نیز باید به این علایم استاندارد توجه کنند و هر کتاب را نخرند و نخوانند و به هر نویسنده و ناشر، اطمینان صد در صد نکنند و تا شناخت کافی از سلامت و صحت کتاب خاصی پیدا نکرده‏اند، در روح و اندیشه خود و فرزندانشان را به روی کالاهای ناسالم و زیان‏ بار فکری نگشایند.

علت عمده کتاب‏گریزی در جامعه

یکی از مشکلات و کاستی‏ های جامعه ما گریز از کتاب و پایین بودن سطح فرهنگ مطالعه است. این نقیصه، ریشه‏ ها و علت‏ های مختلفی می ‏تواند داشته باشد که شاید در رأس آن ها«عدم احساس ضرورت» است. تا وقتی انسان در وضعیت«نیاز» قرار نگیرد، در پی رفع آن نخواهد افتاد. اگر در پاسخ شبهه‏ های اعتقادی و پرسش ‏های سیاسی دربمانیم، یا در مجلس و محفلی که از موضوع خاصی صحبت به میان می ‏آید، احساس کنیم در آن زمینه بی ‏اطلاعیم و شرمسار شویم و احساس کنیم از چرخه زمان و گردونه پرشتاب مسایل علمی و فکری جامعه عقب مانده‏ایم، نسبت به خلأ و نیاز آگاه می‏ شویم و این می ‏تواند شوق به مطالعه و کتابخوانی را در ما تقویت کند.

شناخت سیر مطالعاتی

بدون شک تناسب محتوا و سبک کتاب، با مخاطبی که آن را به دست می‏ گیرد و می ‏خواند، عامل مهمی برای برقراری رابطه و لذت بردن از خواندن است. کتاب دشوار، گاهی به جای جاذبه، دافعه دارد و به جای شوق ‏آفرینی، بیزار کننده می ‏شود. در این ‏جا هوشیاری و دقت کسی که کتاب را برای مخاطب، انتخاب می ‏کند، نقش عمده دارد. برای کودک و نوجوان مطالعه کننده، مراعات سلسله مراتب و سیر تدریجی مطالعه نیز مؤثر است. نوجوانان به مطالعه داستان علاقه‏مندند. بهره‏گیری از این علاقه و عرضه کتاب‏ های قصه در مرحله نخست، عامل ایجاد علاقه به مطالعه است. وقتی نوجوان داستان ‏های جذّاب خواند، با کتاب مأنوس می‏ شود و انس با کتاب و مطالعه، او را در مراحل بعدی به خواندن کتاب ‏های متنوع علمی، تاریخی و اخلاقی می ‏کشاند. مربّی موفق و کتابدار پخته و هنرمند کسی است که این سیر مطالعاتی را بشناسد و به کار گیرد.

نظم و برنامه ‏ریزی در کتابخوانی

بی‏ تردید، از مهم ‏ترین عوامل مفید ساختن کتابخوانی، برخورداری از نظم و برنامه است. تخصیص وقت مناسب و منظم برای مطالعه، بسیار کارساز است. مطالعه نامنظم، ملال‏آور و ناپایدار است. در هر کاری از جمله مطالعه، کار اندک ولی پیوسته و منظم، بسیار ثمربخش‏تر از کار پرحجم، ولی مقطعی و گذراست. با برنامه‏ریزی منظم برای مطالعه، مشکل کمبود وقت که خیلی ‏ها آن را وسیله و بهانه فرار از مطالعه قرار می ‏دهند، حل می‏ شود. بسیاری از بزرگان از همین رهگذر، در حرکتی آرام امّا مستمر، توانسته‏اند کارهای عظیم صورت دهند. بسیاری از اثرهای ماندگار و جاویدان، محصول همین ‏گونه کار دراز مدت و با صبر و حوصله و خسته نشدن و شتاب نداشتن است.

آفت کتابخوانی

یکی از آفت‏ های هرکار برنامه‏دار، برخورد با حوادث و پیشامدها و کارهای پیش‏بینی نشده است. به تعبیر دیگر، با وجود برنامه مطالعاتی یا درسی، ممکن است کارهایی برای انسان پیش آید که، در آن برنامه وقفه یا اختلال پدید آورد و فرد را از رسیدن به هدف باز دارد. اراده و تصمیم جدی، می ‏تواند انسان را بر این موانع غلبه دهد. خود فرد است که اگر بخواهد، می ‏تواند از برهم خوردن نظم مطالعاتی جلوگیری کند و مصمم و استوار، بر ادامه و استمرار کار، پافشاری کند. اگر بنا باشد مسایلی هم چون بی‏حالی، آمدن مهمان، بیماری یکی از بستگان، برخورد با یک دوست صمیمی، و خستگی از کار روزانه، و… روند مطالعه را مختل سازد، هرگز انسان به هدف‏ های متعالی دست نخواهد یافت.

غذای روح

مطالعه، غذای روح و درمان بیماری های فکری است. کتاب، معلمی ساده و صمیمی و همیشه در دسترس است که بی‏ ادعا و بدون تکلف و منّت، آن چه دارد در اختیار ما می ‏گذارد. مطالعه، با نیت خالص، عبادتی بزرگ است. لحظه‏ای نشستن در کتابخانه، حضور در محضر اندیشمندان قرون و فرزانگان زمان است. کتابخانه، معبد اهل علم و محراب پاکِ دانشجویی و علم‏آموزی است. هر که از کتاب و مطالعه بیگانه است، غریب و بی ‏مونس است.

نقش کتاب و کتابخانه در بالندگی جوامع

کتاب و کتابخانه، مجموعه ارزشمندی را شکل می‏ دهد که می ‏تواند در راه شکوفایی و بالندگی افراد و جوامع نقش سازنده‏ای ایفا نماید. کتاب، یکی از راه ‏های کسب دانایی و توانایی است که آدمی را در فهم و درک راست از ناراست، مدد می‏ رساند. کلید گذر از زندان و محدودیت و ورود به دنیایی گسترده و ژرف، بهره‏وری از کتاب است. کتابخانه‏ ها را می ‏توان نهادهایی دیرینه و تأثیرگذار دانست که در فرآیندهای آموزشی و پژوهشی، ایجاد و توسعه عادت به مطالعه، پایدارسازی همبستگی ‏های اجتماعی، حفظ ارزش ‏ها، احیای تفکر دینی، ایجاد اعتماد به نفس و استقلال فردی و اجتماعی، و حتی در فرآیندهای اقتصادی نقش مهم و مؤثری دارند.

کتابخانه، حافظ میراث‏های فرهنگی

کتابخانه ‏ها، حافظان میراث ‏های فرهنگی و مالکیت‏ های فکری، مکان‏ هایی امن برای غنی سازی اوقات فراغت و ابزاری برای ایجاد تعادل و گسترش عدالت به‏ شمار می‏ روند. بر همین اساس است که«کارلایل» کتابخانه را«دانشگاهی برای همه» می ‏نامد. برخی نیز کتابخانه عمومی را به«قلب جامعه» تشبیه کرده و زندگی افراد را بدان وابسته دانسته‏اند. در هر حال کتابخانه‏ ها نمادهایی از ارزش‏ های معنوی، فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی جامعه تلقی می ‏شوند. از این‏رو کتابخانه ‏ها باید دارای کتاب‏ ها و منابع و مواد دیداری و شنیداری مناسب، متنوع و مفید باشند؛ چرا که پربار بودن مجموعه کتابخانه، سبب اقبال هر چه بیشتر مردم به آن مراکز و رویکرد فعال آنان به امر مطالعه و گسترش فرهنگ کتاب می ‏شود.

خانواده، نقطه آغازین ایجاد عشق به کتابخوانی

برای ایجاد علاقه به کتاب و کتابخوانی، عوامل متعددی نقش دارند که نخستین آن ها «خانواده» است. در واقع نقطه آغازین ایجاد عشق و علاقه به کتاب و کتابخوانی از خانواده آغاز می‏ گردد؛ زیرا طبق دیدگاه روانشناسان، شخصیت و هویت کودک در قدم اول در خانواده شکل می ‏گیرد. به طور طبیعی والدین علاقه‏مند به کتاب فرزندانی دوستدار مطالعه خواهند داشت و عکس آن نیز صادق است. تجربه نشان داده است که فرزندانی که در خانواده ‏های اهل دانش بزرگ می‏ شوند، میزان مطالعه و گرایش به کتابخوانی در آنان نسبت به خانواده ‏هایی که تمایلی به کتاب و مطالعه ندارند بسیار بیشتر است. اکثر علما و دانشمندان در خانواده‏ هایی رشد نموده‏اند که والدین آنان اهل مطالعه و پژوهش بوده‏اند. زمانی که فرزندی می ‏بیند که کتابخانه‏ای در خانه هست و پدر و مادر و همگی اعضای خانواده، ساعاتی را به مطالعه اختصاص می‏ دهند، دیگر، حتی نیاز به گفتن این که«باید مطالعه کنی» وجود ندارد.

نقش آموزش و پرورش در ترویج فرهنگ کتابخوانی

آموزش و پرورش به عنوان بزرگ ‏ترین مجموعه آموزشی کشور، می ‏تواند با بستر سازی بنیادین و برنامه‏ریزی دقیق و بلند مدت، علاقه به کتاب و کتابخوانی را در بین نسل جوان و نوجوان تقویت نماید. اگر در برنامه آموزشی کشورهای پیش‏رفته تأمل کنیم متوجه می ‏شویم که فرهنگ‏ سازی برای مطالعه را از آموزش و پرورش آغاز می ‏نمایند. بنابراین ضروری به نظر می‏ رسد که با بهره‏گیری از مشاوران و روان‏ شناسان برجسته، فرهنگ مطالعه و کتاب‏خوانی در شخصیت کودکان مستحکم و بنیادین گردد. مطمئن باشیم که اگر زمینه ترویج فرهنگ کتاب‏ خوانی را در آموزش و پرورش ایجاد کنیم، دیری نمی ‏پاید که جامعه‏ای کتابخوان و توسعه یافته خواهیم داشت و ثمره آن پیشرفت همه ‏جانبه کشور خواهد بود.

هدیه فرهنگی

بدون شک پدر و مادر نقش مهمی در ترویج فرهنگ کتاب‏خوانی در خانواده دارند. آنان برای این‏ که حس کتاب‏خوانی را در فرزندان شان تقویت نمایند، می ‏توانند از کتاب به عنوان اهرمی برای تشویق استفاده نمایند. بسیار مناسب خواهد بود که کتاب را به عنوان هدیه‏ای معنوی در لابه‏لای دیگر هدایا فراموش ننماییم و با این عمل قدمی بسیار مهم در اعتلای فرهنگ کتاب‏خوانی فرزندان مان برداریم.

برگرفته شده از،سایت تبیان

درحال ارسال
امتیاز دهی کاربران
0 (0 رای)
برگشت به بالا